Trump segir að skjóta eigi þá sem leka hernaðarupplýsingum
Bandaríkjaforseti gagnrýndi harðlega leka viðkvæmra upplýsinga um hernaðaraðgerðir og sagði að þeir sem stæðu að slíkum leka ættu að sæta þungum refsingum. Ummælin féllu þegar hann ræddi loftárásir Bandaríkjanna á Íran og meintan upplýsingaleka um ferðir bandarískra sprengjuflugvéla.
Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, sagði á kosningafundi í Bullhead City í Arizona miðvikudaginn 14. október að fólk sem lekur upplýsingum um fyrirhugaðar hernaðaraðgerðir ætti að vera skotið.
Ummælin féllu þegar forsetinn rifjaði upp loftárásir Bandaríkjanna á írönsk kjarnorkumannvirki í júní 2025, sem framkvæmdar voru undir heitinu Operation Midnight Hammer.
Trump sagði að upplýsingar um tímasetningar flugs bandarískra B-2 sprengjuflugvéla hefðu borist fjölmiðlum áður en aðgerðin fór fram.
„Að mínu mati ætti að skjóta þá sem leka upplýsingum. Það ætti að skjóta þá,“ sagði Trump samkvæmt afriti af ræðu hans sem birt var hjá Roll Call.
Forsetinn bætti við að áður fyrr hefðu þeir sem lækju slíkum upplýsingum verið skotnir og lagði áherslu á að taka þyrfti alvarlega á upplýsingaleka sem gæti haft áhrif á hernaðaraðgerðir.
Segir upplýsingaleka hafa haft áhrif á hernaðaráætlun
Samkvæmt frásögn forsetans bárust upplýsingar um brottfarartíma sprengjuflugvéla frá Missouri og áætlaða komutíma þeirra til fjölmiðla.
Trump nefndi sérstaklega The New York Times og CNN í þessu samhengi.
Hann sagðist hafa rætt málið við Dan Caine, formann bandaríska herráðsins, og ákveðið að hætta við aðgerðina á þeim tímapunkti. Tveimur dögum síðar hefði verið ákveðið að halda henni áfram á sömu fyrirhuguðu tímasetningu.
Þetta er frásögn forsetans sjálfs. Ekki liggur fyrir óháð staðfesting á því að upplýsingaleki hafi valdið þeirri breytingu á hernaðaráætlun sem hann lýsti.
Bandarískar sprengjuflugvélar gerðu árásir á írönsk kjarnorkumannvirki í Fordow, Natanz og Isfahan í júní 2025.
Hernaðarleynd og öryggi aðgerða
Upplýsingar um fyrirhugaðar hernaðaraðgerðir geta verið sérstaklega viðkvæmar þegar þær varða nákvæmar tímasetningar, staðsetningu herafla eða fyrirhugaðar flugleiðir.
Birting slíkra upplýsinga áður en aðgerð hefst getur veitt öðrum ríkjum eða herafla þeirra tækifæri til að breyta viðbúnaði sínum og haft áhrif á öryggi þeirra sem taka þátt í aðgerðinni.
Þess vegna gilda sérstakar reglur um meðferð leynilegra upplýsinga innan bandaríska hersins og stjórnkerfisins.
Upplýsingar um hernaðaráætlanir geta jafnframt fallið undir bandarísk lög um vernd þjóðaröryggis og refsiverða miðlun upplýsinga sem tengjast vörnum landsins.
Ábyrgð stjórnvalda og fjölmiðla
Upplýsingaleki og birting upplýsinga í fjölmiðlum eru ekki endilega sami lagalegi verknaðurinn.
Bandarísk lög gera greinarmun á skyldum þeirra sem hafa aðgang að trúnaðarupplýsingum í starfi sínu og réttarstöðu fjölmiðla sem taka við upplýsingum og birta þær.
Við birtingu viðkvæmra upplýsinga þurfa fjölmiðlar jafnframt að meta almannahagsmuni og mögulegar afleiðingar birtingarinnar.
Almenningur hefur ríka hagsmuni af því að fá upplýsingar um ákvarðanir stjórnvalda og hernaðaraðgerðir. Á sama tíma geta nákvæmar upplýsingar um aðgerðir sem enn eru í undirbúningi haft áhrif á framkvæmd þeirra og öryggi þátttakenda.
Þessi sjónarmið geta því kallað á vandlega ritstjórnarlega ákvörðun um hvað eigi að birta og hvenær.
Hvað segja bandarísk lög?
Bandarísk lög gera greinarmun á óheimilli miðlun upplýsinga um þjóðarvarnir, njósnum í þágu erlendra ríkja og landráðum.
Samkvæmt 793. grein 18. kafla bandarísku alríkislaganna getur óheimil miðlun upplýsinga um þjóðarvarnir varðað fangelsisrefsingu, að uppfylltum skilyrðum laganna. Fyrir tiltekin brot samkvæmt greininni getur refsingin numið allt að tíu ára fangelsi.
Í 794. grein er kveðið á um mun þyngri viðurlög við tilteknum njósnabrotum sem tengjast miðlun upplýsinga til erlendra ríkja eða óvina á stríðstímum. Þar er meðal annars gert ráð fyrir möguleika á dauðarefsingu í sérstaklega skilgreindum tilvikum og að uppfylltum ströngum lagaskilyrðum.
Það þýðir þó ekki að allir upplýsingalekar teljist njósnir eða landráð, né að dauðarefsing sé almenn viðurlög við því að miðla trúnaðarupplýsingum til fjölmiðla.
Sérstakar reglur gilda einnig um rétt fjölmiðla til birtingar upplýsinga. Bandarískir dómstólar hafa viðurkennt víðtæka vernd fjölmiðlafrelsis, en sú vernd er ekki án lagalegra marka.
Ummælin fela ekki í sér breytingu á lögum
Ummæli Trumps á kosningafundinum fela ekki ein og sér í sér breytingu á bandarískri löggjöf eða ákvörðun um nýja refsistefnu.
Forsetinn lýsti afstöðu sinni til þess hvernig bregðast ætti við leka upplýsinga um hernaðaraðgerðir, en refsiábyrgð og viðurlög ráðast af gildandi lögum og málsatvikum hverju sinni.
Málið undirstrikar mikilvægi þess að greina á milli opinberra ummæla, fullyrðinga um tiltekna atburði og þeirra lagareglna sem í raun gilda um meðferð hernaðarupplýsinga.