Milljarðafjárfesting í gervigreind – en hver borgar reikninginn?

Fréttaskýring

Franskt tæknifyrirtæki áformar að verja meira en tíu milljörðum evra, jafnvirði um 1.400 milljarða íslenskra króna, til uppbyggingar gervigreindargagnavers í Finnlandi. Verkefnið gæti orðið eitt stærsta sinnar tegundar á Norðurlöndum. En þótt fyrirtækið segist hafa tryggt sér stóran viðskiptavin eru fjármögnun, raforkuöflun og endanleg framkvæmd verkefnisins enn háð mikilvægum óvissuþáttum.

Myndskreyting gerð fyrir Fréttir 24/7 með gervigreind. Ekki ljósmynd af atburðinum.

Frá pappírsframleiðslu til gervigreindar

Í bænum Jämsä í Mið-Finnlandi stóð um áratugaskeið pappírsverksmiðjan Kaipola. Þar störfuðu hundruð manna við framleiðslu sem lengi var ein af undirstöðum finnsks iðnaðar.

Verksmiðjunni var lokað árið 2021. Eftir stóð stórt iðnaðarsvæði með rafmagnstengingum, vatnskerfum, byggingum og samgöngumannvirkjum.

Nú vill franska fyrirtækið Sesterce nýta svæðið undir umfangsmikla gagnaverssamstæðu fyrir útreikninga og þjálfun gervigreindarkerfa.

Samkvæmt tilkynningu fyrirtækisins 8. október er stefnt að því að hefja framkvæmdir við fyrsta áfangann, sem verður 200 megavött, áður en árið er liðið. Í öðrum áfanga er fyrirhugað að auka afkastagetuna í 600 megavött.

Fyrirtækið hefur jafnframt lýst langtímamarkmiði um að byggja upp meira en eitt gígavatt af reiknigetuinnviðum í Finnlandi.

Tíu milljarðar evra – en hvað er staðfest?

Sesterce metur fyrirhugaða fjárfestingu í Kaipola á meira en tíu milljarða evra.

Þetta er fjárfestingaráætlun fyrirtækisins, ekki staðfestur útlagður framkvæmdakostnaður.

Youssef El Manssouri, forstjóri Sesterce, hefur staðfest við finnska ríkisútvarpið Yle að fjárfestingarákvörðun hafi verið tekin og samningur undirritaður við framtíðarviðskiptavin.

Hann segir viðskiptavininn vera eina af tveimur fremstu rannsóknarstofum heims á sviði gervigreindar, en hefur ekki viljað nefna fyrirtækið.

Ekki hefur heldur verið upplýst hverjir fjármagni verkefnið.

Samkvæmt upplýsingum úr frönsku fyrirtækjaskránni, sem Yle hefur undir höndum, nam velta Sesterce Group árið 2024 um 11,95 milljónum evra.

Fyrirhuguð fjárfesting er því meira en 800 sinnum meiri en sú ársvelta.

Það er ekki sjálfkrafa vísbending um að verkefnið sé óraunhæft. Stór gagnaversverkefni geta verið fjármögnuð með sérstökum verkefnafélögum, lánsfé, fjárfestum og langtímasamningum.

En án upplýsinga um fjármögnun og samningsbundnar skuldbindingar er ekki hægt að meta sjálfstætt hversu trygg framkvæmd verkefnisins er.

Raforkuþörfin gæti jafngilt nær fjórðungi af notkun Íslands

Gagnaverssamstæða með 600 megavatta rafafli er gríðarlega stór framkvæmd.

Ef hún nýtti allt það rafafl samfellt, allan sólarhringinn í heilt ár, yrði raforkunotkunin um 5,26 teravattstundir.

Til samanburðar gerði grunnspá Orkustofnunar fyrir tímabilið 2024–2050 ráð fyrir að árleg raforkunotkun Íslands yrði nálægt 22 teravattstundum árið 2035.

Reiknuð ársnotkun gagnaversins jafngildir því um 24% af þeirri viðmiðun.

Þetta er þó fræðilegur samanburður, ekki staðfest orkunotkun Sesterce. Raunveruleg notkun ræðst meðal annars af nýtingu búnaðar, áfangaskiptingu og því hvort uppgefið rafafl nær yfir allan rekstur gagnaversins.

Samanburðurinn sýnir engu að síður hversu stór áhrif uppbygging gervigreindarinnviða getur haft á raforkukerfi.

Samanburður á fyrirhuguðu rafafli

Ný endurnýjanleg orka – en ekki endilega frá fyrsta degi

Sesterce hefur skuldbundið sig til að stuðla að uppbyggingu eins megavatts af nýrri endurnýjanlegri raforkuframleiðslu fyrir hvert megavatt sem gagnaverið notar.

Samkvæmt yfirlýsingu fyrirtækisins hefur það allt að tíu ár frá upphafi rekstrar til að efna þessa skuldbindingu.

Þarna er mikilvægt að greina á milli uppsetts afls og raunverulegrar orkuframleiðslu.

Eitt megavatt í vindorkuveri framleiðir ekki endilega jafnmikla raforku yfir árið og gagnaver sem notar eitt megavatt samfellt.

Skuldbindingin tryggir heldur ekki að ný raforkuframleiðsla verði tiltæk frá fyrsta rekstrardegi.

Því er enn óljóst hvernig allri raforkuþörf verkefnisins verður mætt á hverju stigi uppbyggingarinnar.

Tvö þúsund störf á framkvæmdatíma

Sesterce áætlar að um 2.000 störf skapist á framkvæmdatímanum og um 300 varanleg störf þegar gagnaverið verður komið í rekstur.

Fyrir Jämsä, þar sem lokun pappírsverksmiðjunnar hafði veruleg áhrif á atvinnulíf, gæti verkefnið haft mikla efnahagslega þýðingu.

Bæjaryfirvöld hafa tekið áformunum með varfærinni bjartsýni.

Jori Reijula, bæjarstjóri Jämsä, hefur lagt áherslu á að verkefnið þurfi að uppfylla lögbundin skilyrði og fara í gegnum viðeigandi stjórnsýsluferli.

Samkvæmt umfjöllun Yle voru viðræður um kaup á fyrrverandi verksmiðjusvæðinu langt komnar þegar verkefnið var kynnt, en þeim hafði ekki verið lokið.

Áætluð störf og fjárfestingar eru því enn háð því að framkvæmdirnar verði að veruleika.

Íslenska tengingin: atNorth byggir einnig í Finnlandi

Sesterce er ekki eina fyrirtækið sem hefur kynnt umfangsmikla gagnaversuppbyggingu í Finnlandi.

Þann 5. október tilkynnti atNorth, gagnaversfyrirtæki með íslenskar rætur, um nýtt gagnaver í Salo í suðurhluta Finnlands.

Fjárfesting fyrirtækisins er áætluð um tveir milljarðar evra.

Fyrsti áfanginn er fyrirhugaður með 75 megavatta rafafli og möguleiki er á að auka heildaraflið í allt að 230 megavött.

Samkvæmt atNorth hefur rafafl fyrir fyrsta áfangann þegar verið tryggt.

Fyrirtækið bendir einnig á að áætluð tveggja milljarða evra fjárfesting nái ekki til netþjóna og annars búnaðar í eigu viðskiptavina. Slíkar fjárfestingar gætu að mati fyrirtækisins numið allt að tíu milljörðum evra til viðbótar.

Sú upphæð er möguleg framtíðarfjárfesting viðskiptavina, ekki staðfestur kostnaður.

Hvernig getur Ísland keppt?

Uppbyggingin í Finnlandi vekur spurningar um samkeppnisstöðu Íslands.

Ísland hefur endurnýjanlega raforku, kalt loftslag og áralanga reynslu af gagnaversrekstri.

En stærstu gagnaversverkefni framtíðarinnar þurfa ekki aðeins hagstæða orku. Þau þurfa einnig aðgang að miklu rafafli, öflugum flutningskerfum, fjarskiptatengingum og svæðum þar sem hægt er að byggja upp starfsemi í áföngum.

Orkustofnun hefur áður bent á að uppbygging nýrra virkjana og flutningsmannvirkja hafi ekki alltaf haldið í við vaxandi eftirspurn eftir raforku hér á landi.

Það getur haft áhrif á möguleika Íslands til að laða að stórar gagnaversfjárfestingar.

Á sama tíma sýnir fjárfesting atNorth í Finnlandi að fyrirtæki með íslenskar rætur geta valið að byggja nýja innviði þar sem þau telja aðstæður henta best.

Hvað verður um hitann og vatnið?

Gagnaver af þessari stærðargráðu framleiða mikinn varma sem þarf að fjarlægja til að halda tölvubúnaði innan öruggra hitamarka.

Sesterce áformar að nota lokuð vökvakælikerfi ásamt regnvatni og endurunnu vatni.

Fyrirtækið segist ekki ætla að nýta drykkjarvatn til kælingar og hefur jafnframt boðað athugun á möguleikum til að nýta afgangsvarma.

Einnig hefur fyrirtækið kynnt áform um tíu milljóna evra samfélagssjóð og árlegar óháðar úttektir á umhverfis- og samfélagsskuldbindingum.

Á þessu stigi eru þetta yfirlýst áform. Raunverulegan árangur verður ekki hægt að meta fyrr en tæknilegar útfærslur, mælingar og rekstrarniðurstöður liggja fyrir.

Ný iðnbylting – en hver tekur áhættuna?

Þar sem áður var framleiddur pappír gætu á næstu árum risið tölvuinnviðir sem þjálfa og keyra gervigreindarkerfi fyrir viðskiptavini víða um heim.

Verkefnið endurspeglar hvernig reiknigeta, raforka og gagnaver eru að verða sífellt mikilvægari hluti af alþjóðlegu atvinnulífi.

En stórum spurningum er enn ósvarað.

Hver er hinn ónefndi viðskiptavinur? Hverjir leggja fram fjármagnið? Hvenær verður nægilegt rafmagn tiltækt? Og hversu stór hluti framkvæmdanna verður að veruleika?

Tíu milljarðar evra eru ekki aðeins tala í fréttatilkynningu.

Fjárfesting af þeirri stærðargráðu kallar á gagnsæi um fjármögnun, orkuöflun, umhverfisáhrif og það hver ber fjárhagslega áhættuna ef áætlanir ganga ekki eftir.

Heimildir og frekari lestur

• Sesterce — Sesterce Plans a €10 Billion AI Campus in Jämsä, 8. október 2026
• Yle — Umfjöllun um fjármögnun, viðskiptavin og stöðu verkefnisins
• Orkustofnun — Orkuspá 2024–2050

Athugasemd um raforkusamanburð: 22 TWh viðmiðið byggir á eldri Orkuspá 2024–2050. Nýrri Raforkuspá 2025–2050 liggur einnig fyrir og því er þetta söguleg viðmiðun, ekki nýjasta spá.