Tveir látnir eftir að fellibylurinn Isaias skall á Bandaríkjunum – hundruð þúsunda án rafmagns

Fellibylurinn Isaias gekk á land við norðurströnd Flórída á föstudagskvöld með vindhraða sem náði tæplega 170 kílómetrum á klukkustund. Að minnsta kosti tveir hafa látist, hundruð þúsunda heimila og fyrirtækja hafa misst rafmagn og víða hafa vegir lokast vegna flóða og fallinna trjáa. Þótt fellibylurinn hafi nú veikst vara bandarísk yfirvöld við því að hættan sé ekki liðin hjá. Á sama tíma gætu truflanir á olíuframleiðslu við Mexíkóflóa aukið enn á óvissu á alþjóðlegum eldsneytismörkuðum.

Fellibylurinn skall á Flórída

Isaias náði landi nærri Destin í norðvesturhluta Flórída föstudagskvöldið 9. október, sem annars stigs fellibylur.

Vindhraðinn náði um 169 kílómetrum á klukkustund og miklar öldur, sjávarflóð og úrhellisrigning gengu yfir strandsvæði við Mexíkóflóa.

Í Pensacola rifnaði þak af hóteli og flugvöllur borgarinnar varð fyrir skemmdum. Tré féllu á vegi og rafmagnslínur slitnuðu. Íbúar á nokkrum svæðum gátu ekki komist leiðar sinnar vegna vatns, braks og rafmagnslína sem lágu yfir akbrautum.

Í Alabama urðu einnig miklar truflanir. Í Houston-sýslu ákváðu yfirvöld að loka öllum vegum tímabundið vegna hættu af fallnum trjám, rafmagnslínum og skyndiflóðum.

Þótt veðrið hafi verið verst nærri ströndinni hafa afleiðingarnar náð langt inn í landið.

Tveir látnir og yfir 900 þúsund rafmagnsnotendur urðu fyrir truflunum

Samkvæmt frétt Reuters hafa að minnsta kosti tveir látist vegna óveðursins, annar í Flórída og hinn í Alabama.

Í báðum tilvikum féllu tré á hús.

Associated Press greindi á laugardag frá því að meira en 900 þúsund rafmagnsnotendur í Flórída, Alabama og Georgíu hefðu orðið fyrir rafmagnsleysi.

Tölurnar lýsa umfangi truflananna þegar þær voru mestar og þýða ekki að allir þessir notendur séu enn án rafmagns.

Umfangsmiklar viðgerðir eru hafnar. Að sögn Ron DeSantis, ríkisstjóra Flórída, höfðu um 16 þúsund starfsmenn rafveitna verið undirbúnir fyrir viðgerðarstörf.

Rafmagnsleysi eftir fellibyl getur haft víðtæk áhrif. Þegar rafmagnslínur falla geta vatnsveitur, fjarskipti, bensínstöðvar, verslanir og umferðarljós einnig orðið fyrir truflunum.

Viðgerðarmenn þurfa jafnframt að bíða eftir því að öruggt sé að fara inn á verst leiknu svæðin.

Rýmingar og neyðarástand í suðausturríkjunum

Bandarísk yfirvöld hófu undirbúning áður en fellibylurinn náði landi.

Íbúum á hættusvæðum við ströndina var gert að yfirgefa heimili sín og neyðaraðgerðir voru virkjaðar í Flórída og Alabama.

Einnig var lýst yfir neyðarástandi í Georgíu.

Íslenskir fjölmiðlar fjölluðu um þessar aðgerðir á laugardagsmorgun. RÚV greindi meðal annars frá því að yfir hálf milljón íbúa væri án rafmagns samkvæmt þeim upplýsingum sem þá lágu fyrir.

Vísir sagði frá umfangsmiklum rýmingum og viðvörunum bandarískra yfirvalda til íbúa strandsvæða.

Síðari fréttir bandarískra miðla sýna að rafmagnstruflanirnar urðu enn umfangsmeiri en fyrstu tölur gáfu til kynna.

Viðbrögð yfirvalda beinast nú í auknum mæli að viðgerðum, aðstoð við íbúa og mati á skemmdum.

Veðrið veikist en flóðahættan er enn mikil

Á laugardagsmorgun hafði Isaias veikst og var ekki lengur skilgreindur sem fellibylur.

Bandaríska fellibyljamiðstöðin, National Hurricane Center, varaði engu að síður við áframhaldandi hættu vegna mikillar úrkomu, hvassviðris og hugsanlegra hvirfilbylja.

Spáð var 10 til 20 sentímetra úrkomu víða í norðvesturhluta Flórída og suðurhluta Alabama, en sums staðar gæti úrkoman orðið mun meiri.

Þegar svo mikið vatn fellur á skömmum tíma geta myndast skyndiflóð, jafnvel þar sem vindurinn er þegar farinn að lægja.

Ron DeSantis hefur sérstaklega varað við því að flóð geti orðið alvarleg einum eða tveimur dögum eftir að stormurinn fer yfir.

Þetta er ein ástæða þess að veðurfræðingar vara við því að meta hættuna eingöngu út frá því hvort stormur teljist enn fellibylur.

Hvers vegna eru sjávarflóð svona hættuleg?

Þegar fellibylur nálgast land ýtir sterkur vindur sjónum upp að ströndinni.

Við það getur sjávarborð hækkað verulega á skömmum tíma.

Fyrir komu Isaias var varað við hættulegum sjávarflóðum á strandsvæðum við Mexíkóflóa.

Vatnið getur flætt yfir vegi, inn í hús og yfir svæði sem annars standa þurr.

Sjávarflóð eru sérstaklega hættuleg þegar þau fara saman við háar öldur og mikla úrkomu.

Þótt viðvaranir vegna sjávarflóða hafi verið felldar niður á laugardag voru enn í gildi viðvaranir vegna vinds og mikillar úrkomu á ýmsum svæðum.

Hættan færist þannig til eftir því sem stormurinn ferðast lengra inn í landið.

Olíuframleiðsla við Mexíkóflóa stöðvast að hluta

Fellibylurinn hefur ekki aðeins áhrif á íbúa og samgöngur.

Hann hefur einnig raskað starfsemi olíu- og gasfyrirtækja við Mexíkóflóa, þar sem mikilvægur hluti bandarískrar orkuframleiðslu fer fram.

Samkvæmt umfjöllun Associated Press hafði meira en tveimur þriðju hlutum olíuframleiðslu á hafi úti á svæðinu verið lokað tímabundið í varúðarskyni.

Það jafngildir nærri 1,5 milljónum tunna á dag.

Olíufyrirtæki hafa flutt starfsfólk frá vinnslupöllum og undirbúið endurupptöku starfsemi þegar aðstæður leyfa.

Shell tilkynnti á laugardag að fyrirtækið væri byrjað að senda starfsfólk aftur til nokkurra vinnslusvæða.

Ef mannvirki hafa ekki orðið fyrir verulegum skemmdum getur framleiðslan hafist tiltölulega fljótt á ný.

En langvarandi rafmagnsleysi eða skemmdir á olíuhreinsunarstöðvum gætu haft áhrif á framboð eldsneytis.

Getur fellibylurinn hækkað eldsneytisverð?

Áhrifin á eldsneytismarkaðinn eru sérstaklega athyglisverð vegna þess að alþjóðlegt olíu- og dísilolíuverð hefur þegar verið undir þrýstingi vegna átaka í Mið-Austurlöndum og stríðsins í Úkraínu.

Olíuhreinsunarstöðvar við Mexíkóflóa gegna mikilvægu hlutverki í framleiðslu bensíns og dísilolíu í Bandaríkjunum.

Truflanir á starfsemi þeirra geta því haft áhrif á eldsneytisframboð.

Associated Press hefur fjallað um möguleg áhrif fellibylsins á bandarískt eldsneytisverð og bent á að afleiðingarnar ráðist meðal annars af því hversu lengi framleiðsla stöðvast og hvort rafmagnsleysi valdi frekari truflunum.

Það er þó ekki staðfest að Isaias muni leiða til langvarandi hækkunar á eldsneytisverði.

Mikilvægt er að greina á milli tímabundinnar stöðvunar í varúðarskyni og raunverulegra skemmda á framleiðslumannvirkjum.

Fyrsti fellibylur Atlantshafsins kom óvenju seint

Isaias er fyrsti fellibylurinn sem myndast hefur á Atlantshafi á fellibyljatímabilinu 2026.

Tímabilið hófst 1. júní og stendur til loka nóvember.

Þótt nokkrir nafngreindir hitabeltisstormar hafi myndast fyrr á árinu hafði enginn þeirra náð fellibyljastyrk.

Það er óvenjulegt að fyrsti fellibylur tímabilsins myndist ekki fyrr en í október.

Veðurfræðingar hafa meðal annars bent á áhrif El Niño-veðurfarsins.

Við slíkar aðstæður geta aukin vindhvörf í háloftunum gert hitabeltisstormum erfiðara fyrir að þróast í öfluga fellibyli á Atlantshafi.

Áhrif El Niño eru þó aðeins einn hluti af flóknu samspili lofthjúps og hafs.

Rólegt fellibyljatímabil fram að þessu þýðir ekki að hættan sé liðin hjá.

Annar öflugur fellibylur ógnar Mexíkó

Á sama tíma og Isaias gengur yfir suðausturhluta Bandaríkjanna hefur fellibylurinn Simon náð fjórða styrkleikaflokki á Kyrrahafi.

Samkvæmt bandarísku fellibyljamiðstöðinni náði vindhraði hans um 240 kílómetrum á klukkustund á laugardag.

Simon stefnir að vesturströnd Mexíkó þar sem yfirvöld vara við mikilli úrkomu, skyndiflóðum og aurskriðum.

Í sumum héruðum hefur skólum verið lokað og undirbúningur vegna mögulegra rýminga hafinn.

Þetta eru tveir aðskildir fellibyljir á sitt hvoru hafsvæðinu, en þeir sýna hversu ólíkar aðstæður geta verið á Atlantshafi og Kyrrahafi á sama tíma.

Hvað þýðir þetta fyrir Ísland?

Fellibylurinn Isaias hefur engin bein veðuráhrif á Ísland samkvæmt þeim upplýsingum sem hér er fjallað um.

Óbein áhrif eru þó möguleg.

Ef truflanir á bandarískri olíuframleiðslu eða olíuhreinsun verða langvarandi gætu þær haft áhrif á alþjóðlega eldsneytismarkaði.

Ísland flytur inn jarðefnaeldsneyti til samgangna, sjávarútvegs og annarrar atvinnustarfsemi.

Breytingar á heimsmarkaðsverði geta því með tímanum haft áhrif á innkaupsverð eldsneytis, þótt gengi gjaldmiðla, birgðastaða og samningar innflytjenda skipti einnig máli.

Ekki liggja fyrir upplýsingar sem sýna að fellibylurinn hafi þegar valdið tiltekinni hækkun á eldsneytisverði hér á landi.

Hvað gerist næst?

Á næstu dögum munu bandarísk yfirvöld leggja nánara mat á tjónið eftir Isaias.

Mikilvægast verður að tryggja öryggi íbúa, koma rafmagni aftur á og opna vegi og samgöngumannvirki.

Jafnframt munu veðurfræðingar fylgjast með úrkomu og mögulegum flóðum þegar leifar stormsins færast norðaustur yfir Bandaríkin.

Enn er of snemmt að segja til um endanlegan kostnað eða umfang skemmda.

Þótt Isaias hafi nú misst fellibyljastyrk er ljóst að afleiðingarnar munu vara lengur en sjálfur stormurinn.

Fyrir þá sem hafa misst heimili, orðið fyrir skemmdum eða þurft að yfirgefa heimili sín er uppbyggingin rétt að hefjast.

Myndir: AI-myndskreytingar, ekki ljósmyndir af raunverulegum atburðum. Gervihnattalík mynd er ekki opinbert veðurkort. Heimildir: National Hurricane Center, Reuters, Associated Press, CBS News og umfjöllun íslenskra fjölmiðla.