Átta tonn af vítissóda í Hvalfjörð – hver tryggir öryggi lífríkisins?
Röst hefur leyfi fyrir rannsókn á basavirkni sjávar. Losunin er fyrirhuguð en ekki staðfest að hún sé hafin.
Myndskreyting gerð fyrir Fréttir 24/7 með gervigreind. Ekki ljósmynd af atburðinum.
Leyfið og tilraunin
Röst sjávarrannsóknasetur fékk rannsóknarleyfi 8. september 2026 til að blanda samtals átta tonnum af natríumhýdroxíði, eða vítissóda, í sjó í Hvalfirði. Samkvæmt upplýsingum 8. október á losunin að hefjast á næstu dögum. Ekki er staðfest að hún hafi þegar farið fram.
Þrír áfangar
Tilraunin er fyrirhuguð í þremur áföngum: fyrst í fjórar til sex klukkustundir, síðan 12–24 klukkustundir og loks allt að 96 klukkustundir. Að sögn Rastar verður lausnin um 95% vatn og 5% vítissódi. Eftir fyrstu tvo áfangana verður staðan metin áður en lengra er haldið.
Af hverju vítissódi?
Natríumhýdroxíð er mjög ætandi í háum styrk og meðal annars notað í hreinsiefni og iðnaði. Tilgangur rannsóknarinnar er að kanna hvort aukin basavirkni sjávar geti aukið upptöku koltvísýrings. Áhrif á lífverur ráðast meðal annars af styrk, útþynningu, staðbundnu sýrustigi og váhrifatíma. Engin staðfest niðurstaða um líffræðileg áhrif þessarar tilraunar liggur enn fyrir.
Hver hefur eftirlit?
Leyfið heyrir undir utanríkisráðuneytið. Umhverfis- og orkustofnun og Hafrannsóknastofnun komu að umsagnarferlinu, og Hvalfjarðarsveit veitti jákvæða umsögn. Röst segir eftirlit beinast meðal annars að sýrustigi og lífríki. Fyrir birtingu niðurstaðna þarf að fá leyfisskilmála, viðmiðunarmörk og mælingar í hendur.
Spurningar sem standa eftir
Hvaða mæligildi kalla á stöðvun? Hver framkvæmir óháðar mælingar? Verða hrá gögn birt? Hvað verður gert ef óvænt áhrif sjást á fiski, svifi eða botndýrum? Fréttir 24/7 mun fylgja þessum spurningum eftir. Vernd lífríkis Hvalfjarðar er leiðarljós í umfjöllun miðilsins.
Heimildir
Greinin byggir á aðgengilegum heimildum 9. október 2026. Staða mála getur breyst.